اگه بخوای فقط یه نشونه از نزدیک شدن نوروز پیدا کنی، لازم نیست تقویم رو نگاه کنی؛ کافیه بوی وایتکس و صابون توی خونهها بپیچه، فرشها برن روی بند، پردهها شسته بشن و صدای جاروبرقی از هر خونهای شنیده بشه. خونهتکونی فقط تمیزکاری نیست؛ یه رسم ریشهدار، پر از معنا و بخشی از هویت فرهنگی ماست.
اما واقعاً این رسم از کِی شروع شده؟ چرا برای ما اینقدر مهمه که سال نو رو با یه خونه برقافتاده شروع کنیم؟ و خونهتکونی از آتشکدههای باستانی چطور رسیده به آپارتمانهای امروزی؟ برای بررسی مطالب بیشتر میتوانید به بلاگ انتخاب سنتر مراجعه کنید.
خونهتکونی از کِی شروع شد؟
رد پای یک رسم کهن در ایران باستان
ریشهی خونهتکونی برمیگرده به ایران باستان و آیین زرتشتی؛ جایی که «پاکی» فقط مربوط به ظاهر نبود، بلکه یه مفهوم عمیق اعتقادی محسوب میشد.
در باور زرتشتی:
پاکی نشانهی احترام به اهورامزدا
ناپاکی نماد آشوب و بینظمی
و نظم، اساس زندگی درست بود
به همین دلیل، پیش از آغاز سال نو (نوروز)، مردم:
خانهها رو تمیز میکردن
ظروف و وسایل رو میشستن
آتشکدهها رو پاکسازی میکردن
و حتی لباس نو میپوشیدن
هدف فقط تمیزی نبود؛ آماده شدن برای ورود انرژی تازه، نور، برکت و زندگی نو بود.
نوروز و مفهوم «نو شدن»
چرا سال نو باید با خانهای پاک شروع شود؟
نوروز، جشن تولد دوبارهی طبیعته. زمین از خواب زمستونی بیدار میشه، درختها جوانه میزنن و زندگی دوباره جریان پیدا میکنه.
ایرانیها هم همیشه باور داشتن:
همونطور که طبیعت نو میشه، خونه، ذهن و زندگی ما هم باید نو بشه.
به همین خاطر:
تمیز کردن خونه = پاکسازی ذهن
دور ریختن وسایل کهنه = رها شدن از گذشته
چیدن دوباره وسایل = شروع یک نظم تازه
خونهتکونی در واقع یک آیین روانی-فرهنگی بوده؛ چیزی فراتر از شستن و جارو کردن.
چرا ایرانیها قبل از عید همهچیز رو میشورن؟
از باورهای قدیمی تا رفتارهای امروزی
در گذشته باور بر این بود که:
ارواح نیاکان در روزهای آخر سال به خانهها سر میزنند
خانهی تمیز نشانهی احترام به آنهاست
خانهی کثیف، مانع ورود خیر و برکت میشود
به همین دلیل:
فرشها شسته میشدن
دیوارها گردگیری میشدن
ظروف مسی برق میافتادن
حتی حیاط و پشتبام هم تمیز میشد
این باورها شاید امروز شکل علمی نداشته باشن، اما تأثیرشون هنوز توی رفتار ما زندهست.
خونهتکونی قدیما؛ وقتی همهچیز دستی بود
از زور بازو تا صبر و حوصله
خونهتکونی در گذشته:
بدون جاروبرقی
بدون بخارشوی
بدون تیهای مدرن
همهچیز با دست انجام میشد:
شستن فرش توی حیاط
تکوندن لحاف و تشک
برق انداختن سماور و قابلمه
کمک فامیلا و همسایهها
خستهکننده بود؟ قطعاً. اما یه حس جمعی و صمیمی داشت که هنوز هم یادش دلنشینه.
از آتشکده تا آپارتمان
خونهتکونی چه تغییری کرده؟
با تغییر سبک زندگی، خونهتکونی هم تغییر کرد:
قدیم
امروز
خانههای حیاطدار
آپارتمانهای جمعوجور
شستن دستی فرش
جاروبرقی و قالیشویی
دیگ و لگن
بخارشوی
چند روز کار سنگین
چند ساعت تمیزکاری هوشمند
امروز:
زمان کمتره
فضا کوچیکتره
و نیاز به ابزار هوشمند بیشتره
خونهتکونی مدرن؛ وقتی تکنولوژی وارد بازی میشود
کمتر خسته شو، تمیزتر زندگی کن
خونهتکونی امروزی بدون لوازم برقی تقریباً غیرممکنه. ابزارهایی که نهتنها کار رو سریعتر میکنن، بلکه بدن رو هم کمتر خسته میکنن.
